رابطه بین رسانه و احساس مخاطب

این یادداشت بخشی از کتاب «جذابیت در رسانه دینی؛ مولفه‌های جذابیت دینی در برنامه‌های گفتگومحور تلویزیونی» نوشته محمدرضا فتح‌الله بیاتی است که با مقدمه دکتر محمدهادی همایون و توسط نشر سدید منتشر گردیده است.

 

امروزه نگاه به تلویزیون یک نگاه با انتظار فوق‌العاده است که شاید به خاطر فراگیری آن باشد. چراکه این نگاه به نقاشی یا سایر هنرها نیست هیچ‌کس از نقاشی انتظار مسلمان کردن و دین‌دار کردن دیگران را ندارد. هیچ‌کس از نقاشی انتظار سخن‌پراکنی ندارد چراکه اقتضای این ابزار (نقاشی) این نیست، هر ابزار هنری پیامی را که متناسب با خود است را منتقل می‌کند درواقع شکل‌های ویژه و برگه‌های مشخصی از وسایل انتقال‌دهنده پیام و تبادل معانی، هرکدام نوعی خاص از پیامی را که مناسب‌تر اقتضائات این ابزار است منتقل می‌کند اگر بتوانیم بدین گونه به رسانه تلویزیون نظر بیفکنیم دیگر انتظار معجزه از آن را نداریم بلکه در حد خودش انتظار از آن داریم. همان‌طور که به سایر هنرها با توجه به قابلیت‌ها و توانایی‌هایشان نگاه می‌کنیم. شهید آوینی بحث مفصل دراین‌باره ارائه کرده است آنجا که بیان می‌کنند: «یک‌بار دیگر در این کلام تأمل‌کنیم: «هیچکاک، مجرد از سینما، هیچ نیست، اگرچه به مثابه یک کارگردان سینما، قصه‌پرداز، روانشناس و حتی متفکر بزرگی نیز هست.» آنان که در فیلم‌های هیچکاک حرفی برای گفتن نمی‌یابند، از سینما توقعی می‌برند که در آن نیست. عالم سینما، عالم دیگری است و هرگز نباید از آن نظرگاه که به ادبیات، شعر، موسیقی و حتی نقاشی می‌نگریم، به تماشای فیلم بنشینیم. سینما که جایی برای حرف زدن نیست؛ اینجا باید نشست و در یک تجربه‌ی روحی سهیم شد و در آخر کار هم نباید پرسید: «این فیلم چه می‌خواست بگوید؟» فیلم خوب آن نیست که تماشاگر خویش را به دام یک استدلال پیچیده‌ی عقلانی بکشاند؛ فیلم خوب آن است که تماشاگرش را به «سفر دل» دعوت کند. تماشای فیلم، سلوک به نفس است نه به عقل و البته کیست که نداند در جهان امروز، سینما علی العموم دعوت به تدانی دارد نه تعالی.»(آوینی، 1372: 324) همان‌طور که در متن آیینه جادو مشاهده می‌شود شهید آوینی به کار‌ویژه رسانه اشاره می‌کند و سعی در تعدیل انتظارات از رسانه دارد. ایشان رسانه را ابزاری برای بیان مفاهیم فلسفی و عقلی نمی‌بیند. آوینی معتقد است که رسانه باید با حس مخاطب رابطه برقرار کند.

به نظر می‌رسد در فهم این جمله امام خمینی رحمه‌الله علیه که می‌فرمایند: «رادیو و تلویزیون باید دانشگاه عمومی برای هدایت و تربیت مردم باشد»(29/12/57) دچار اشتباه و خلط شده‌ایم. یکی از برداشت‌هایی که از این جمله می‌شود این است که دانشگاه و تلویزیون باید شبیه به هم باشند یعنی همان‌طور که یک دانشجو در کلاس درس می‌نشیند و به صحبت‌های استاد گوش می‌دهد و احیاناً هر چه سخنان ثقیل‌تر باشند احساس علم بیشتری می‌کند باید در تلویزیون هم این‌گونه باشد؛ یعنی ما می‌توانیم از اساتید متخصص که غالب مردم عادی سخنان آن‌ها را نمی‌فهمند و کلمات ثقیل به کار می‌برند در تلویزیون برای دینی و علمی شدن آن استفاده کنیم!

در این میان این مخاطب است که باید سطح خود را افزایش داده تا بتواند از برنامه یا همان کلاس دانشگاه تلویزیون استفاده کند. این نوع برداشت ناشی از عدم توجه به جایگاه تلویزیون در زندگی انسان‌ها و جامعه امروز است. کسی که به دانشگاه می‌رود صبح با انرژی فراوان آماده آموختن می‌شود و به نیت یادگرفتن سر کلاس می‌نشیند. این در حالی است که امروزه به اذعان همه‌ی کسانی که به تلویزیون و نحوه استفاده از آن اشراف دارند کارکرد غالب تلویزیون کارکرد سرگرمی است. «کارکرد سرگرمی در جهت تأمین اهداف موردنظر، اگر نگوییم تنها، دست‌کم رایج‌ترین، برجسته‌ترین، پرمصرف‌ترین و مؤثرترین کارکرد رسانه‌های تصویری ازجمله تلویزیون، از ابتدای ظهور تا کنون بوده است.»(شرف‌الدین، 1390: 81).

امروزه غالب مردم وقتی تلویزیون را روشن می‌کنند فعالانه منتظر یادگیری نیستند بلکه معمولاً قصد زدودن خستگی‌های روزمره و گذراندن اوقات فراغت خود را دارند. علاوه به این شرایط جامعه، تلویزیون از این نظر که سروکارش با تصویر و ملموسات و عینیات است توانایی انتقال خیلی مفاهیم به صورت حداقل مستقیم را ندارد. البته این به این معنا نیست که باید به طور کلی تلویزیون را به سمت عوام‌زدگی و سطحی شدن ببریم بلکه به این معناست که باید اقتضائات تلویزیون و مخاطب در پیام‌رسانی دینی لحاظ شود. آنچه به نظر می‌رسد این است که می‌توان با لحاظ این اقتضائات می‌توان تلویزیون را به معنای خودش به دانشگاه عمومی تبدیل کرد چراکه «کارکردهای چندگانه تلویزیون، نه به صورت مجزا و متمایز که غالباً درهم‌آمیخته و ترکیبی‌اند. هر برنامه سرگرم‌کننده، ممکن است کارکرد شناختی، عاطفی، یکپارچه‌سازی شخصی (اعتمادسازی)، یکپارچه‌سازی اجتماعی و رهایی از تنش را نیز به همراه داشته باشد. هدف اولی مخاطب از سوق یابی به تلویزیون، ممکن است رهایی از تنش و لذت‌جویی باشد، اما ثانیاً و بالتبع، به اطلاعات نیز دست یابد.»(شرف‌الدین، 1390: 81) پس می‌توان با لحاظ کارکرد غالب تلویزیون یعنی سرگرمی برنامه‌های سرگرم کنند و جذاب تولید کرد که کارکرد آموزشی داشته باشند و علاوه بر اینکه بدآموزی ندارند باعث ارتقاء دینی و فرهنگی مخاطب بشوند.

باید به توجه کرد که نمی‌توان فارغ از جذابیت برنامه تولید کرد و انتظار داشت که مخاطب جذب‌شده و تأثیر بپذیرد. بلکه می‌بایست علائق مخاطب و سلیقه وی و شرایط زندگی او را در نظر گرفت. وقتی صحبت از هنر تصویری می‌شود باید از جذابیت هم به عنوان یکی از ضرورت‌های هنر تصویری سخن گفت. در هنر تصویری تلاش برای جذب مخاطب از ضروریات و ارکان است.

__________________________________

تلفن: 021-66485850      ایمیل: info@sadidisu.ir
logo-samandehi

ارسال پيام و شکایات

تماس با ما
  1. نام(*)
    لطفا نام خود را وارد کنید
  2. پست الکترونیک(*)
    لطفا پست الکترونیک خود را وارد کنید
  3. موضوع(*)
    لطفا موضوع پیام خود را وارد کنید.
  4. پیام(*)
    لطفا متنی برای پیام خود وارد کنید
  5. (*)

    Invalid Input